Iğdır'da asırlık "karabatak" geleneği yaşatılıyor

- Yüzyıllardır Iğdır, Nahçıvan ve çevresinde kadınların boynunu süsleyen karabatak gerdanlığı, yörede yalnızca bir takı olarak değil, kültürel mirasın önemli bir parçası olarak görülüyor - Karabatak gerdanlıkları, annelerden kızlarına, kayınvalidelerden gelinlerine emanet edilerek gelecek nesillere aktarılıyor

IĞDIR (AA) - HÜSEYİN YILDIZ - Iğdır'da kuşaktan kuşağa miras bırakılan karabatak gerdanlığı geleneği yaşatılmaya devam ediyor.Kentte düğünlerin ve özel günlerin vazgeçilmez takıları arasında yer alan karabatak gerdanlığı, annelerden kızlarına, kayınvalidelerden gelinlerine emanet edilerek gelecek nesillere aktarılıyor.Ay-yıldız ya da at nalı-yıldız motifleriyle hazırlanan, kimi zaman siyah ve mavi taşlarla süslenen karabatak, yalnızca bir takı olarak değil, kültürel mirasın önemli bir parçası olarak görülüyor.Son yıllarda artan tanıtım faaliyetleriyle daha geniş kitleler tarafından tanınan gerdanlığa yurt içi ve dışından talep gelirken, kentteki kuyumcular da bu talebi karşılamak için ürünleri tedarik ediyor.- "Bu yöreye ait bir unsur olarak karşımıza çıkıyor"Iğdır Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Halk Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Oğuz Doğan, AA muhabirine, karabatak gerdanlığının arka planına bakıldığında 18. ve 19. yüzyıllarda Revan Hanlığı dönemindeki altın işçiliğiyle karşılaşıldığını söyledi.Tarihi kökeninin çok daha eskilere dayandığını belirten Doğan, "Özellikle Nahçıvan bölgesindeki Ovcular Tepesi'nde yapılan kazıda milattan önce çok eski dönemlere, yaklaşık 5 bin yıllık bir arka plana sahip Güney Kafkasya'nın en eski takısı bulunuyor. Bu takı karakteristik özellikleri bakımından günümüzde kullandığımız karabatak gerdanlığına benziyor. İşleme özellikle yapı açısından da bu yöreye ait bir unsur olarak karşımıza çıkıyor." diye konuştu.Karabatak üzerinde dikkati çeken iki unsur olduğunu anlatan Doğan, şöyle devam etti:"Bunlardan birisi gerdanlığın içerisindeki siyah taş ve altın. Siyah, insanoğlunun bilinçaltını sembolize eden bir yapı, altın ise bilince karşılık geliyor. Zıtlıkların birleşimi noktasında da düğünde geline takılır. Malum olduğu üzere evren dualist bir yapıya sahip, her şey zıttıyla var. Böyle olunca da altın burada özellikle karanlıktan bilince geçişin sembolize edilmesi bağlamında kolye ile takılıyor. Yani arka planında kültürel bir hafıza barındırmakta. Bu da özellikle Türk altın işçiliğinin yapısını ve geleneksel arka planını bize göstermesi açısından oldukça önemli."Bu gerdanlığın tarihine dair araştırma yapıldığını ve önemli bilgilere ulaşıldığını belirten Doğan, şunları kaydetti:"Karabatak nesilden nesile devredilen bir miras. Böyle olunca Kurtuluş Savaşı sırasında buradaki ninelerimiz boyunlarındaki karabatakları cephede askerlere göndermek maksadıyla eritmiş ve bunu farklı bir forma döndürmüştür. Bundan ötürü de elimizde çok fazla malzeme bulunmamakta fakat günümüzde ustalar hala Iğdır bölgesinde bu karabatak gerdanlığını yapmakta, geleneksel motifleri ve ölçüleri de kullanmaya devam etmektedir."- "Karabatak, Iğdır'ın aslında bir imzasıdır"Kentte kuyumculuk yapan Murat Aras da "Karabatak yüzyıllardır Iğdır'da, bu topraklarda genelde nineden toruna kalan çok özel bir mirastır hatta günümüzde de düğünlerde, genç kızların, gelinlerin özellikle taktığı bir takıdır. Aslında yüzyıllardır var bu topraklarda ve biz yıllardır da satıyoruz ama son dönemlerde bayağı bir moda oldu. Hem yurt içinden hem yurt dışından bayağı bir talep aldık. Sipariş yoğunluğumuz var şu anda. Karabatak, Iğdır'ın aslında bir imzasıdır diyebilirim." diye konuştu.- "Bunu gelinime takarken de bu emaneti yaşasın isterim"Nurcan Tuna, karabatak gerdanlığının çok değerli bir takı olduğunu ve kadınların vazgeçilmezleri arasında yer aldığını anlatarak, şunları söyledi:"Bu bana eşimin babaannesinden doğumda hediye edildi. Babaannem bunu bana emanet ederken dualarla etti ve ben bunu sürekli böyle günlük yaşamda da kullanırım. Herhangi bir düğüne, gün sofrasına ya da farklı bir özel toplantıya da takarak giderim. Bunu gelinime takarken de bu emaneti yaşasın isterim. Bizim güzel, yöresel, değerli, anlamları olan bir takımımızdır."Annesinin doğum gününde hediye ettiği karabatak gerdanlığını tanıtan Damla Güneş de "Karabatak bizim için sadece bir takı değil, bir gelenek, bir anane, bir geçmiş, gelecek ve mirastır. Biz de mirasımıza elimizden geldiğince değer gösterip onu koruyup kolluyoruz. Bunu bana annem doğum günü hediyem olarak armağan etti. Sadece gelinlerin takacağı bir takı değil, bekar kızların da takabileceği bir takıdır. Iğdır'da bir kadına hediye edilebilecek en güzel takı, karabataktır." ifadelerini kullandı.